Por Antonio Pardines
Que lembre, poucas veces vin ou lin opinións e traballos que me fixeran pensar que a xente tivese capacidade para analizar textos complexos máis aló dunhas liñas e, aínda así, tampouco conseguían atopar a idea central nin as periféricas. Estou a pensar na EXB, mitificada pola nostalxia, que cursei de 1980 a 1988. E o conto non cambiou no instituto nin na universidade, onde nos mandaron analizar unha película e poucos, case ninguén, fixo unha crítica máis ou menos aceptable, agás quen copiou unha da revista Imágenes de Actualidad que o profesor deu por boa e feita polo alumno. Que quero dicir con isto? Que o docente, duns cincuenta anos, tampouco tiña nin idea do que falaba? Tíñalle cara de Fotogramas? Non era quen de distinguir entre o texto profesional e o dun mozo? Pretendo quitarlle ferro ás estatísticas? Non, pois non considero que os seres humanos estemos delimitados por elas, senón pola nosa falla de curiosidade e inquedanzas.
Só con mirar a nosa historia e a o noso arredor podemos comprobar cantas persoas son capaces de empregar a súa intelixencia para entender un texto de Nietzsche, Joyce ou Magris. Non lembro a ningún compañeiro da escola nin do instituto léndoos. De feito, teño a imaxe de como copiaban os resumos dalgún rara avis que ameazaban e como se acudía ao videoclube a alugar O misterio da cripta embruxada, A colmea e outras adaptacións cinematográficas dos libros de lectura obrigatoria. A cantas persoas que lles pregunte por Adorno, Benjamin ou Fromm, me dirán algo máis que elas adornan por Nadal, que tamén son os pequechos da familia ou que os asuntos pesqueiros do FROM non son cousa súa, senón do ministerio? O cal non quere dicir que non teñan miolos, só que os teñen para aquilo que lles interesa, para o traballo no que os especializaron e para a súa inmediatez persoal. Iso non conleva nin exixe de por si unha actividade intelectual a pleno rendemento. É certo que moi poucos son capaces de entender ou de interpretar con xenio propio un ensaio de Montaigne ou unhas liñas do Quixote —libro que todos coñecen, mais non todos len—. A repetición está en nós dende as primeiras palabras, cando o neno repite sons que non teñen unha imaxe clara na súa mente. Na xuventude e na idade adulta, isto non cambia demasiado: soamente cómpre escoitar como nenos, adolescentes, homes e mulleres repiten o que oen na televisión, na radio, nas redes ou nos podcast, unha cómoda ameaza para a procura dunha madurez crítica e cognitiva propia e a realidade lectora dos adultos que os consumen como quen come churros. Isto é eco, non unha actividade intelectual e emocional, aínda que a presumamos.
A xente prefire a pasividade e a guía de ídolos e libros de consumo, os cales apenas teñen que dicir e menos hai neles algo que interpretar; adoitan ser fachada ou aparenza. Esa ausencia de esixencia non é de agora: é de sempre ou de case sempre. E aí reside o problema, que non parece ter unha solución inmediata —e menos aínda unha que veña sinalada polas estatísticas— e que cómpre resolver a cada individuo. Sen gañas e sen conciencia de querer mellorar, o cal exixe esforzo —ningunha mellora, salvo a choiva nas épocas de seca, cae do ceo—, da dureza e da recompensa da aprendizaxe —que no fondo non é o saber, senón o dubidar e o aumentar as posibilidades—, a humanidade seguirá como sempre: uns poucos saberán analizar, crear e camiñar por sendas inexploradas, e o resto estaremos a seguirlles os pasos…
Imaxe tomada en Ferrol, o 25 de outubro de 2025.
Comentarios
Publicar un comentario