va de vagos (cine, literatura y…)

Bisbiseos a Galicia, ei   Por Antonio Pardines O primeiro Piñeiro do que tiven noticia debía vivir en Caldas, pois moitos dos meus compañeiros da escola dicían, cada inverno, que ían ir á localidade pontevedresa a mercar tenis a baixo custo. «E logo —preguntáballes eu—, non hai tendas aquí de sobra?» E eles respondía que non era un desconto, senón unha ganga por mor das inundacións. Dicían que o Piñeiro vendía os produtos xa secos, pero sen esquecer que antes estiveran mollados. Do seguinte Piñeiro pouco podo falar, agás dicir que non me interesaba nin o que me podía dicir nin cantar, ademáis de que os medios nos que actuaba e esaxeraba non eran para min. Así que deixeino estar ao seu e eu dediqueime ao meu, que despois de máis de medio século aínda non teño moi claro que é. Xa na madurez, descubrín un terceiro Piñeiro. Deste dicían que era un imprescindible do galeguismo durante o franquismo. E non o nego, nin son quen de sinalar e matizar a súa relevancia na política gale...

Militancia, desencanto e outros contos Por Antonio Pardines Premiado polo Patronato do Pedrón de Ouro, o relato que abre Crónica de nós (Edicións Xerais, 1980), A Sibila , transcorre na memoria dun narrador que lembra un feito misterioso e perigoso do seu pasado de 1925. Pero, como narrador, tamén é o inventor do relato, pois fálanos da súa incapacidade de devolver o momento pasado (a realidade) ao presente (a reconstrución). Só pode evocar, reconstruír e dar por boa a súa construción, aínda que esqueza, rechee ou se confunda, como acontece ao dicir que saían do cine de ver Metrópolis (Fritz Lang, 1927) cando, se un mira a data da estrea, sería unha proxección imposible, agás nun fado ou nunha fantasía da memoria. Tampouco podería asegurar se este ir ver o filme de Lang antes da súa filmación foi un erro do propio Xosé Luís Méndez Ferrín ou dese enigmático personaxe seu que lembra e revive a súa experiencia compartida con Domingo Areal nunha cidade húmida que, cargada de lendas e rep...

Fragmentos de nada: Una de piratas Por Antonio Pardines Al alba, el bajel pirata abandonó el puerto de Barcelona y se adentraba en las aguas mediterráneas en las que no muchas jornadas después avistaría una nave genovesa. «La fortuna nos acompaña», pensó el capitán, pues no estaban muy lejos de su litoral y superaban en armas aquel velero comercial de cuya captura podrían darse a la buena vida durante los siguientes meses. El viento y la superioridad de su velamen jugaba a su favor. Contaba con un buen barco y con una tripulación curtida en no menos de una docena de batallas, al servicio de la corona y al propio. La lucha fue dispar, y los corsarios catalanes no tardaron en abordar el barco italiano en el que se ocultaba un tesoro que los depredadores marítimos no supieron valorar en su justa medida. Y no lo supieron porque se trataba de un códice latino escrito a mano, que alguien había titulado Sancti Aurelii Augustini Confessionum libri tredecim . Pero más allá de este galimatías en...

Risco e os faiados da arte Por Antonio Pardines Na súa viaxe a Alemaña en 1930, Vicente Risco vai falando do que ve e do que pensa sobre algúns aspectos do seu interese e de actualidade. Nos primeiros atopamos a un home íntimo, católico practicante, que intenta equilibrar a súa idea do ser co seu sentir no mundo moderno, o cal ve como unha ameaza para o espírito. Entón xorde o reflexivo da contorna, o intelectual que pensa e saca as súas conclusións, incluso aquel que non ten medo de expresarse a contracorrente, porque é consciente da súa particularidade, dos seus gustos, inquedanzas, coñecementos, pensamentos. Así fala, e así vai narrando a súa experiencia no país que por entón, e xa antes, atraía a parte da intelectualidade occidental. Unha proba sería Ortega y Gasset, entre outros pensadores españois que cursaron e completaron a súa formación académica en Alemaña. Risco non aspiraba a tanto; el chegou para facer un curso de verán sobre o folclore alemán, mais as cousas rara vez saen...

De guerra hasta las cejas Por Antonio Pardines La narración de Michael Herr que da forma a Despachos de guerra ( Dispatches , 1977) carece de cinismo. El reportero no pierde su compasión, ni la oculta, tampoco alardea de ella. Ni esconde el dolor ni la locura, tampoco la admiración hacia quienes se convierten en sus compañeros ni el sentimiento hacia los jóvenes soldados condenados a perder su inocencia, a convertirse en cadáveres, en heridos, en supervivientes, en víctimas y en asesinos, en viejos prematuros que viven a una distancia que el corresponsal comprende que nunca llegará a cruzar realmente.  Esa necesidad de abrirse, de mirarse a sí mismo y al entorno, le permite no caer en el cinismo del corresponsal que presume estar de vuelta de todo, aquel que asume tener muchos «huevos». Pero Herr sabe que nadie lo está, salvo un enajenado, un muerto en vida o quien emplea dicha presunción como una máscara que le proteja o le permita alardear. Herr no lo hace, sabe que no hay nada ...

Fragmentos de nada: Amigos o enemigos Por Antonio Pardines En una de las películas protagonizadas por Cantinflas, alguien le pregunta si los jinetes que se aproximan son amigos o enemigos. Y el bueno de Mario Moreno le responde algo así como: «Ándele, pues deben de ser amigos, que vienen todos juntos». Y ahí está el detalle, título de otra de sus comedias —tal vez la mejor de las que protagonizó—, que tomo prestado para introducir que el binomio amigo-enemigo planteado a Cantinflas ya había sido señalado por Carl Schmitt cuando afirmó algo así como que la política no es una gestión neutral, sino un conflicto de identidades entre los suyos y los de otros. ¿Pero quién fue este Schmitt que tantas décadas atrás señaló la base del populismo actual? Pues es el mismo Schmitt que justificó y legitimó el sistema jurídico de la Alemania nazi, tal como escribe Manuel Rivas en su espléndida novela Os libros arden mal  —publicada en gallego por Edicións Xerais; y en castellano, por Alfaguara—. ...

A contradición das chamas Por Antonio Pardines A novela máis ambiciosa de Manuel Rivas, e que amplía o seu universo literario e memorístico, é a suma de momentos que dá forma a Os libros arden mal (2006), que enriquece a literatura sobre a guerra civil e de posguerra, mais non o fai con ansias de repetir consignas nin de sentenciar o que debemos matinar. Rivas posiciónase a prol da liberdade, da fantasía, do amor non só polos libros, senón polos contos e os contistas, polos marxinais e perseguidos, por quen soña e atopa refuxio nunha grúa ou nunha rúa a carón do peirao. El mesmo é un deles, e máis que falar parece debuxar con palabras un panorama amplo, imaxinativo, agridoce como o cine de Chaplin, que é un dos míticos debuxados por Siro López na Praza do Humor da Coruña, a cidade viva na que Rivas desenvolve as distintas historias. Todas conflúen nesa localidade a beira do mar na que loce o faro de Hércules, que aínda hoxe ilumina e guía, mais, coa música que soa máis co son do mar e...

Como una moto Por Antonio Pardines Varios autores de distintas nacionalidades hablaron de un tema coincidente desde perspectivas personales. Fueron testigos del final de Europa, del derrumbe no solo físico, sino también moral que se produjo en aquella época que deparó la guerra y la posguerra. Aunque sería mejor usar el plural para referirse al momento posterior, pues las situaciones de cada rincón europeo obedecían a la escasez, cierto, a los ajustes de cuentas, indudablemente, pero también a las particularidades de cada lugar. Aquellos autores nos hablaron en sus libros de los años previos, tal como hizo Stefan Zweig en El mundo de ayer, y de los inmediatamente posteriores; por ejemplo, Louis Ferdinand Céline en su trilogía del Norte, compuesta por De un castillo a otro, Norte y Rigodón. Y hubo quien describió el momento bélico mismo prácticamente en directo: Curzio Malaparte en Kaputt, Vasili Grossman en sus Escritos de guerra —su espléndida Vida y destino es posterior a la guerra—,...

Da periferia atlántica á decadente Centroeuropa Por Antonio Pardines O título  Mitteleuropa  (1934) podería levar a pensar que se trata dun libro de  Claudio Magris , pero resulta que é de Vicente Risco, de cando Magris, nado en Trieste en 1939, nin era un proxecto biolóxico dos seus pais nin, evidentemente, o estudoso da Europa Central que revelou  O Danubio  (1986). Daquela, o autor de  O porco de pé  (1928) xa era unha das figuras máis sobresaíntes do galeguismo anterior á Guerra Civil (1936-1939) e un dos líderes do grupo de Ourense, do que tamén formaban parte Florentino López Cuevillas, Xosé Ramón Fernández-Oxea «Ben-Cho-Shey» e Ramón Otero Pedrayo, quen xa na década de 1950 sería o presidente da editorial Galaxia, a que dalgún xeito viña revivir o galeguismo na Galicia interior —na exterior, a do exilio, tiña os seus maiores focos en México e Bos Aires—. Corre o ano 1930 cando Risco, católico practicante, emprende a súa viaxe á Alemaña da Repúbl...