Férrea sepultura
Por Antonio Pardines
No hace tanto, me alegraba de la reforma de la estación ferroviaria en su unión con la de autobuses. En su puesta de largo, cuando sonaban gaitas y fanfarrias, todavía se podía contemplar una imagen de la fachada de la estación de Santiago de Compostela que ahora me evoca la libertad perdida por el edificio y me insinúa las cadenas y muros que lo atrapan, los de una necesidad que no es urbana ni climática, sino evidentemente comercial; ¿o el parking será gratuito? Los compostelanos estaban orgullosos de su rostro de piedra, no era una figura grandiosa, pero era, como decimos por aquí, «ben feita». Mas su cuerpo, inspirado en los de los pazos gallegos, ya queda para la imaginación de quienes la vieron desde lo alto de las escaleras que ya no saben hacia dónde suben y bajan. Siempre lo supieron, como también lo sabemos los gallegos, aunque no sentimos la necesidad de airear nuestra dirección a los cuatro vientos. También esos escalones han perdido esplendor y libertad, al quedar ajustados, más bien semejan atrapados, entre el asfalto callejero y la construcción metálica y de cristal que ahora contradice que una de las riquezas locales sea la piedra. La ciudad que a Valle-Inclán (1) le parecía anclada en el tiempo, parece tener prisa por cambiar su rostro; en ocasiones como esta, para afearlo. ¿Por qué? ¿Por viejo? El edificio antiguo de la estación, de estilo neobarroco, todavía no ha cumplido el siglo de vida, pero, para la memoria local, semejaba estar ahí incluso cuando solo era el proyecto aprobado y la promesa que John Trulock (2), el abuelo de Camilo José Cela, intentó (y logró) retrasar lo máximo posible, para cobrarse venganza de algún gesto que consideró un agravio a su persona. Y es que los «gentleman» a veces se toman las cosas a la tremenda, sobre todo cuando se trata de dirigir empresas suyas en suelo extranjero y la flema inglesa choca con la retranca local. Pero esa es una cuestión aparte; la de la estación se resume en que debía construirse en el XIX, cuando el primer tren gallego, el que unía Cornes con Carril, hizo su primer viaje. Ese mismo tren que trajo en 1891 el féretro de Rosalía —de Padrón a Conxo— para ser la primera moradora del Panteón de los Gallegos Ilustres. Así que hasta la década de 1940, la estación proyectada en la actual rúa do Hórreo no fue sino eso: un proyecto. Hoy yace enterrada en una férrea sepultura, urna de cristal y metal, a la espera del día del juicio final, quizás sea entonces cuando su cuerpo vuelva a la vida y se deje ver.
Puede que lo escrito sea fruto de la nostalgia, pero, conociéndome como mal me conozco, dudo que se trate de eso, porque la sensación no es nostálgica, sino pulmonar. Más bien, es la impresión que me genera cuando paso por delante y veo que no queda espacio para que ni la superficie ni el viejo edificio respiren. Es una cuestión de asfixia urbana en un espacio que, arreglado un poco antes, sugería lo contrario. En fin, ahora a esperar que adapten el resto de la ciudad a los nuevos materiales y formas que quizás dentro de quinientos o mil años ya sean la nueva zona vieja compostelana y el espejo deformado de Santo Domingo de Bonaval, de San Clemente o de la Colegiata de Sar. Quizás entonces quien se levante sea Valle-Inclán y se marche de Boisaca en busca de quietud a alguna de sus otras ciudades de piedra, que, si no son humo en el tiempo, supongo que ya serán también de cristal, metal, parking y centro comercial…
Notas
(1) Ramón del Valle-Inclán: La lámpara maravillosa (1922). Austral, Barcelona, 2011.
(2) Tomás Cavanna Benet: Historia del primer ferrocarril gallego. El tren de Rosalía. Editorial Alvarellos/Consorcio de Santiago, Santiago de Compostela, 2023.
*****
Férrea sepultura
Por Antonio Pardines
Non hai moito, me aledaba da reforma da estación ferroviaria na súa unión coa de autobuses. Na súa posta de longo, cando soaban gaitas e fanfarrias, aínda se podía contemplar unha imaxe da fachada da estación de Santiago de Compostela que agora me evoca a liberdade perdida polo edificio e me insinúa as cadeas e muros que o atrapan, os dunha necesidade que non é urbana nin climática, senón evidentemente comercial; ou o parking será gratuíto? Os composteláns estaban orgullosos da súa faciana de pedra, non era unha figura grandiosa, pero era, como dicimos por aquí, «ben feita». Mais a súa estampa, inspirada nos dos pazos galegos, xa queda para a imaxinación de quen a viu dende o alto das escaleiras que xa non saben cara onde suben e baixan. Sempre o souberon, como tamén o sabemos os galegos, aínda que non sentimos a necesidade de airear a nosa dirección aos catro ventos. Tamén eses escalóns perderon esplendor e liberdade, ao quedar axustados, máis ben semellan atrapados, entre o asfalto da rúa e a construción metálica e de cristal que agora contradi que unha das riquezas locais sexa a pedra. A cidade que a Valle-Inclán (1) lle parecía ancorada no tempo, semella ter présa por cambiar a súa faciana; en ocasións como esta, para afeala. Por que? Por vello? O edificio antigo da estación, de estilo neobarroco, aínda non ten cumprido o século de vida, pero, para a memoria local, semellaba estar aí incluso cando só era o proxecto aprobado e a promesa que John Trulock (2), o avó de Camilo José Cela, intentou (e acadou) atrasar o máximo posible, para cobrarse vinganza dalgún xesto que considerou un agravio á súa persoa. E é que os «gentleman» ás veces tómanse as cousas á tremenda, sobre todo cando se trata de dirixir empresas de seu en chan estranxeiro e a flema inglesa choca coa retranca local. Pero esa é unha cuestión aparte; a da estación resúmese en que debía construírse no XIX, cando o primeiro tren galego, o que unía Cornes con Carril, fixo a súa primeira viaxe. Ese mesmo tren que trouxo en 1891 o féretro de Rosalía —de Padrón a Conxo— para ser a primeira moradora do Panteón dos Galegos Ilustres. Así que ata a década de 1940, a estación proxectada na actual rúa do Hórreo non foi senón iso: un proxecto. Hoxe xace soterrada nunha férrea sepultura, urna de cristal e metal, á espera do día do xuízo final, quizais sexa entón cando o seu corpo volva á vida e se deixe ver.
Pode que o escrito sexa froito da nostalxia, pero, coñecéndome como mal me coñezo, dubido que se trate diso, porque a sensación non é nostálxica, senón pulmonar. Máis ben, é a impresión que me xera cando paso por diante e vexo que non queda espazo para que nin a superficie nin o vello edificio respiren. É unha cuestión de asfixia urbana nun espacio que, arranxado un pouco antes, suxería o contrario. En fin, agora a esperar que adapten o resto da cidade aos novos materiais e formas que quizais dentro de cincocentos ou mil anos xa sexan a nova zona vella compostelana e o espello deformado de San Domingos de Bonaval, de San Clemente ou da Colexiata de Sar. Quizais entón quen se erga sexa Valle-Inclán e marche de Boisaca na procura da quietude a algunha das súas outras cidades de pedra, que, se non son fume no tempo, supoño que xa serán tamén de cristal, metal, parking e centro comercial…
Notas
(1) Ramón del Valle-Inclán: La lámpara maravillosa (1922). Austral, Barcelona, 2011.
(2) Tomás Cavanna Benet: Historia del primer ferrocarril gallego. El tren de Rosalía. Editorial Alvarellos/Consorcio de Santiago, Santiago de Compostela, 2023.





