O negro gusta por partida dobre. Unha pesquisa na vida dun policía
Por Antonio Pardines
Aínda que non sexa a literatura que mellor cadra cos meus intereses literarios actuais, é innegable a capacidade narrativa de Domingo Villar, autor de novela negra máis preto dun Manuel Vázquez Montalbán que dun Jim Thompson, quen si é do meu gusto. A partir do local (Vigo e arredores) e do seu coñecemento do xénero policíaco, Villar creou unha crónica policial e local que, priorizando as pescudas e a relación do protagonista co contorno, de seguro fixo e fai gozar a un amplo sector do público lector. Pero, desde a perspectiva comercial, como xa acontecera con Ollos de auga (Galaxia, Vigo, 2006), o máis salientable da súa novela A praia dos afogados (Galaxia, Vigo, 2009) é o que fixo pola industria editorial galega e polo idioma. Respectivamente, ambos atoparon nesta segunda aventura do inspector Leo Caldas en Panxón un tan necesitado empurrón económico (supervendas) e unha voz masiva que entraba nos estantes de miles de fogares galegos. E ese arreón sinalaba que tamén escribir na lingua materna podía ser negocio e que as novas xeracións tiñan divertimento literario en galego.
Non é que antes non o tivesen, é que non se vendía tan ben, salvo títulos tan lendarios como a obra de Xosé Neira Vilas Memorias dun neno labrego (Follas Novas, Bos Aires, 1961), a obra literaria máis vendida na historia editorial galega, ou O lapis do carpinteiro (Galaxia, Vigo, 1998), de Manuel Rivas. Pero pouco teñen que ver entre si: a de Neira Vilas xoga na liga da memoria e da identidade galega; a de Rivas, presenta un calado poético e emocional máis complexo; e a de Villar aposta polo entretemento e o consumo rápido. Tres formas de literatura distintas e igual de lexítimas.
Mais a cousa non rematou aí, xa que, ao mesmo tempo, o autor vigués, igual que en Ollos de auga, publicaba a súa obra en castelán, de novo na editorial Siruela —máis adiante traduciríase a outras linguas como a inglesa—, acadando tamén no idioma de Pepe Carvalho un éxito indiscutible. E o foi tanto que a novela tivo a súa (mediocre) adaptación cinematográfica levada a cabo en 2015 por Gerardo Herrero, o responsable tamén da non menos mediana adaptación da novela de Arturo Pérez-Reverte Territorio Comanche (Ollero y Ramos Editores, Madrid, 1994)…
De volta ao texto de Villar, dicir que, a Caldas, «cada detalle íntimo das vítimas que ía coñecendo supoñía unha pincelada de cor que, aos poucos, terminaba por mostrarlle os seres humanos ocultos tras a investigación de asasinato.» (1) Esa pescuda permite reconstruír quen era Xusto Castelo, o mariñeiro asasinado que aparece na praia de Panxón. Para tal fin, Villar emprega unha linguaxe sinxela e directa e avanza a súa historia nas entrevistas e conversas que o inspector mantén cos outros personaxes, os cales falan dun modo similar. O escritor emprega para todos eles un galego normativo, aínda que unha sexa madrileña, a muller de Valverde, e outro aragonés, como o axudante Rafael Estévez, quen non chega a funcionar de todo como contrapunto —o seu constante sorprenderse pola suposta ambigüidade dos galegos na que Villar insiste para acadar un ton cómico entre a espesura— que remarque o enfrontamento entre o litoral galego, concretamente o vigués (o cal pouco ten que ver coa Costa da Morte, por exemplo) e quen é alleo a el. O caso é que se ben o autor acada unha atmosfera crible e pesada —insiste na presenza da choiva, tal como David Fincher en Seven (1995)—, non capta os matices idiomáticos (2), nin as expresións máis aló das típicas, tampouco profunda —fora do tópico— na filosofía e psicoloxía dos lugareños, o que lle dá axilidade á narración e a súa lectura, pero lle resta un chisco de veracidade emocional ao que o escritor nos está contando…
(1) Domingo Villar: A praia dos afogados. Editorial Galaxia, Vigo, 2009.
(2) Aínda que teñen obxectivos distintos, creo que este exemplo explica o que quero dicir: a escritora, docente e bióloga madrileña Marilar Aleixandre escribe en galego e acada unha riqueza lingüística en A teoría do caos que xa lle gustaría a esta novela. A de Aleixandre é unha obra moito máis escura ca de Villar, aínda que non pertenza ao xénero noir, porque afonda nas sombras do individuo e prima o caos frente ao relato lineal que vai paso a paso, para dar forma física e racional a pantasma que inicialmente asoma no texto. Dito doutro xeito, Villar non busca profundizar, non pretende que penses, senón que aceptes a súa guia polo contorno transitado por Caldas.
Fotografía de cabeceira: O porto de Panxón (Nigrán), escenario central da investigación de Leo Caldas en 'A praia dos afogados'. Fotografía de Luis Miguel Bugallo Sánchez vía Wikimedia Commons.


.jpg)




