Baixo a sabedoría petrificada

Baixo a sabedoría petrificada

Por Antonio Pardines

Cada vez que paso pola Praza da Universidade, e levanto a vista cara a parte alta da Facultade de Xeografía e Historia, encóntrome a escultura de Minerva no alto do edificio neoclásico e pregúntolle á deidade romana «por que luces fóra, a esa altura tan inaccesible incluso para as máis elevadas mentes humanas». A deusa da sabedoría, imaxe romanizada da grega Atenea, míranos desde aí, pero quizais viva na ignorancia cuxo reino se estende por máis mentes humanas que o seu. Pero ao pasar de largo, a súa imaxe queda atrás, como se ao deixala no seu pedestal me conformase con ver a súa sabedoría lonxe, a unha distancia imposible. A súa sabedoría presumida e petrificada sitúase no centro das catro esculturas que representan o mesmo número de personaxes imprescindibles da historia de Compostela e da súa Universidade.

Seus corpos graníticos —os de Lope Gómez de Marzoa, Álvaro de Cadaval, Manuel Acevedo e Zúñiga (Conde de Monterrei) e Juan de Ulloa—, así como os rostros de Diego de Muros III e Alonso de Fonseca nos seus respectivos medallóns, permanecen aí, atentos, porque sen eles, e sen os anónimos da microhistoria (allea ao centro de estudos) que apoiaron os primeiros pasos universitarios, a Universidade de Santiago de Compostela tería que agardar o seu nacemento; ou quizais nunca existise, pois non moito tempo despois, Felipe II, coa súa ambición política a costas, intentou reducir o poder do arcebispado compostelano.

O Austria sentía que a Igrexa Compostelana era algo así como un pequeno reino dentro da súa gran coroa; dito dun xeito vulgar —por ser a miña orixe do vulgo—, o Señorío de Compostela era un gran no cu real. Molestáballe, pois lle competía sen disimulo. Así que o segundo dos Felipes sentíase incómodo, tal vez ameazado nesa autoridade tan de seu que aspiraba a mundial no seu encontro coa primeira Isabel de Inglaterra.

Quizais o monarca temise máis do que se di e por iso intentase afastar as institucións que a Coroa tiña en Galicia do centro de poder eclesiástico compostelán. Así, mediante a Real Cédula do 14 de agosto de 1563, ordenou o traslado da Real Audiencia de Santiago a A Coruña, pois o temeroso fillo de Carlos I —cuxa política mirou de cara ao exterior, no seu xermanismo e na súa aspiración a costosa coroa do Sacro Imperio— sospeitaba que, de mantela en Santiago, a rexia institución corría o risco de recibir a influencia do arcebispo, por entón Gaspar de Zúñiga y Avellaneda —quen, desde unha perspectiva política, non era ningún Xelmírez nin un herdeiro dos tres Fonseca—. Con aquel troco logrou o desexado: dividir e restar poder, creando non só a distancia senón unha rivalidade local que a el lle beneficiaba e debilitaba os intereses galegos, os cales parecen ser desouvidos desde moito antes de que os Austrias chegasen á península Ibérica para facerse coas rendas dunha terra que nada tería que ver coas xermanas…