Ir al contenido principal

Sen brétema



Sen brétema
Por Antonio Pardines

Na primeira solapa do libro O espírito das maceiras (2024) compártese o enderezo do blog de Silvia Tasende, a autora da novela: «Ladytasende punto com», o que me trouxo á mente o adxectivo aristocrático, e logo o interrogante: elitista? Pasei un minuto pensando niso e, un segundo despois, chegoume outra posibilidade que me levou a imaxinar que se trataba dunha aspiración: a ser algo así como unha Lady Macbeth moderna. Ademais de ser un dos seus mellores personaxes femininos, a Lady de William Shakespeare é unha das grandes heroínas do teatro, dama escura, conflitiva, intelixente, manipuladora, liberada e, imaxino, elegante, fermosa e non pouco sedutora. Pero atopei outra persoa, tamén con voz propia, con clase, aínda que distinta da Macbeth, evocadora e clara, sen o claroscuro e o conflito que aniñan na lady shakespeariana.
Non había diso na narradora nin nas heroínas de O espírito das maceiras, pois son nenas e mulleres comúns, e coido que esa elección é un acerto que acurta distancias. O relato chégame como unha narración vivencial e emocionalmente contada para tocar a fibra de quen, ao ler o libro, recoñécese e mira a nenez desde a distancia da idade adulta, séntese cómplice; quizais incluso diga «estiven aí». E o que a priori ía ser a lectura dun libro que sospeitei xa lido, deume a posibilidade de deixarme levar. Dito dun xeito de andar por casa, deixei que Tasende me levase por un percorrido cómodo, sen conflito, porque o tempo e a imaxinación fan da realidade pretérita fantasía, mais a travesía sóame verdadeira.
A voz da narradora nunca cala ao recordar e describir o espazo, os momentos lembrados e os personaxes. Non quedan sombras nas que enredar para descubrir porque a memoria é como unha folla en branco na que escribir vidas. E un, neste caso unha, escolle que dicir e que calar, que insinuar. Mais en O espírito das maceiras non hai silencio, nin memoria que erre, nin dúbida ao lembrar. Hai omnisciencia, coñecemento do pasado, unha ollada subxectiva e selectiva, pois unha autora ten que escoller que contar: os pasos a dar nesa casa de aldea onde os nenos e nenas, netos de Mamá Pilara, pasaban días de verán nos que se sentían libres para correr e xogar. Era unha aprendizaxe vivencial non moi diferente á de milleiros de nenos e nenas da nosa infancia. Non só nas aldeas, senón tamén nas vilas e nas rúas periféricas das cidades ou naquelas que semellaban ancoradas no tempo. Tal sucedía en pobos como Malpica ou nos barrios do Viso, de San Lázaro ou da Trisca no Santiago da miña infancia. Así asoma como un paraíso perdido ou anhelado, idealizado, non para explicarse nin coñecerse. Non hai busca, non hai interrogantes. É un mirar atrás para lembrarse, para sentir o especial dun mundo xa desaparecido por onde levar pola man os lectores.
Non descarto que a novela narre un paraíso perdido e unha etapa de formación existencial, e que o público ao que vai destinado sexa o máis amplo posible. Non é pedante nin elitista. Nin creo que Tasende pretenda contar outro conto que unha historia humana calquera, na que os protagonistas son os tempos especiais e un de nós reflectidos neles. A nenez é un suspiro e logo a fantasía á que retornamos de cando en vez, pois iso é a novela: unha viaxe non ao pasado, imposible de atopar cando ollamos atrás, senón á imaxinación do que foi e de quen fomos aqueles veráns que hoxe sentimos libres e entón viviamos sen pensalos. Pois non había máis que tempo para desfrutalos e sorprendernos.
O certo é que me gustan as lecturas densas, nas que camiño solto, ao meu aire; perdéndome e quizais pensando en atoparme. Mais esta non é unha lectura dese estilo. Flúe ao seu ritmo, ao que marca Silvia Tasende, un ritmo que pouco a pouco me convida a acompañala. Como tantas memorias ou novelas e ficcións autobiográficas, ou que beben das lembranzas dos primeiros anos, O espírito das maceiras faime recuperar a vella idea de que o pasado sempre é o máis afastado porque é inalcanzable, é como un espectro, ás veces devastador e outras tenro como o que aniña en Morriña —nome da aldea e, por pertencer a ela, da casa «da avoa»—. O mellor do texto quizais sexa cando un se recoñece en espazos similares e en situacións parellas ás contadas por Tasende, de voz delicada, diría que sedosa, mais segura. Quizais máis o segundo no que respecta á memoria, pois nunca hai sensación de dúbida nin de aspereza; non hai intención de reconstruír a memoria, que é fragmentaria, desordenada, insistente, na brétema que descubro cando volvo a vista atrás. O que a escritora narra non busca iso, senón crear unha harmonía agradable e sen espazo para que alguén se perda. Pola contra, a historia das maceiras parece estar aí para que te atopes nela. A novela é o que é, e o que quere ser. E iso é ouro, pois a honestidade dunha obra está en saber o que é e non en pretender pasar por outra cousa. A autora non finxe, e iso dálle credibilidade e o valor daquelas cousas feitas con ilusión e agarimo; estou por dicir que sentindo e vivindo a escritura de principio a fin.

Comentarios

Entradas populares de este blog

Sucker Punch (2010)

Una alternativa de la realidad Por Antonio Pardines Una de las ideas expuestas por Zach Snyder en Sucker Punch (2010) nos dice que la libertad se genera y se alcanza en la mente, pero el realizador no profundiza en aquello que insinúa y se recrea en el artificio audiovisual que solapa la idea central del film. Condicionada por aquello que el pensamiento fantasea y modifica según los conocimientos adquiridos, la imaginación es la vía de acceso al estado idealizado por la protagonista, un estado para ella real y que plantea interrogantes como ¿qué es fantasía y qué es realidad? ¿Dónde empieza la una y termina la otra? ¿O quién las delimita? Para Baby Doll ( Emily Browning ) la realidad es el gris encierro que sufre antes y durante su estancia en el centro psiquiátrico que su mente transforma en el colorido físico y musical donde sumerge su mente para alcanzar la libertad. Tanto en el espacio opresivo donde vive su encierro como en aquel otro que ella transforma en fantasía prima el bar...

Honor de cavalleria (2006)

Hay que ser quijotesco para pretender trasladar a la pantalla el clásico universal escrito por Miguel De Cervantes , pero, quizá, resulta más quijotesco tomar a sus dos personajes principales y realizar o filmar fragmentos de su monotonía, fragmentos que se unen y que, en su sucesión, establecen la conexión entre la naturaleza y el ser humano, fragmentos que captan vida, comedia y drama (así los interpreto), fragmentos en los que parece no suceder nada, y sin embargo sucede la no aventura, los tiempos muertos y, para quien conecte con ellos (supongo que seremos minoría), estos entretienen. Albert Serra  crea sus propios Quijote ( Lluís Carbó ) y Sancho ( Lluís Serrat ) y los ubica en un espacio abierto natural, rodeados de sonidos, de iluminación natural, golpeados por el viento o refrescando sus cuerpos en corrientes fluviales. Son dos personajes silenciosos, prácticamente los únicos que asoman en las imágenes en las que Sancho guarda silencio mientras escucha como el caba...

El sendero de la traición (1988)

Ismos prematrimoniales Por Antonio Pardines Una de las características del cine de Costa-Gavras es el adentrarse en espacios y en situaciones que desvelan el abuso ya sea de un Estado o de un grupo de poder. Y sus películas suelen funcionar como manifiestos cinematográficos que no temen señalar desmanes y crímenes, sobre todo aquellas en las que contó en el guion con la colaboración de Jorge Semprún y de Franco Solinas, dos escritores igual de comprometidos y con quienes trabajó durante su primera época. Ya considerado uno de los grandes del «cine político», gracias a Z (1969), La confesión ( L’aveu , 1970) y Estado de sitio ( État de siège , 1972), su popularidad se disparó tras el éxito de la espléndida crónica realizada sobre el golpe de estado de los militares chilenos en 1973 y la posterior represión en Desaparecido ( Missing , 1982), cuyo guion corrió a cargo de Donald E. Stewart, que adaptaba el libro homónimo de Thomas Hauser. Más adelante, cuando regresó al cine de habla i...